Halloween a Dziady. Co naprawdę łączy te tradycje?
Halloween i Dziady często trafiają do jednego worka. W obu tradycjach pojawiają się zmarli, duchy i przełom października oraz listopada. Czy jednak współczesne Halloween naprawdę jest odpowiednikiem dawnych słowiańskich obrzędów?
Co roku wraca spór: czy warto bawić się w Halloween, skoro mamy własne zwyczaje? Ja nie widzę nic złego w poznawaniu cudzych tradycji. Zanim jednak zaczniemy je porównywać, dobrze wiedzieć, skąd wzięły się jedne i drugie.
Dziady. Zaproszenie dla dusz przodków
Dziady były obrzędami zadusznymi znanymi na ziemiach słowiańskich, szczególnie we wschodniej części Europy. Ich uczestnicy wierzyli, że w określonym czasie dusze zmarłych mogą odwiedzać żyjących. Chciano je ugościć, okazać pamięć, a niekiedy także zapewnić domostwu pomyślność.
W różnych regionach obrzędy wyglądały inaczej. Wspólnym motywem było przygotowywanie pokarmów i napojów dla zmarłych, zapalanie ognia oraz spotkania rodzinne. Niektóre tradycje zaduszne przypadały jesienią, inne także wiosną. O tych zwyczajach opowiada kulturoznawczyni dr Małgorzata Bulaszewska w rozmowie z Polską Agencją Prasową.
Ważną rolę odgrywali również ubodzy wędrowcy, nazywani w niektórych miejscach dziadami. Proszono ich o modlitwę za dusze zmarłych, ofiarowując w zamian jedzenie lub datki. W ten sposób dawne obrzędy i późniejsze zwyczaje chrześcijańskie przenikały się przez pokolenia.
Czy Dziady przetrwały do dzisiaj?
Nie byłoby prawdą stwierdzenie, że dziś nikt już Dziadów nie obchodzi. Dawny obrzęd nie jest powszechną praktyką, ale jego elementy pozostały w kulturze, a niektóre środowiska podejmują próby jego odtwarzania. Przykładem są współczesne spotkania poświęcone Dziadom, o których informowało Polskie Radio.
W literaturze pamięć o obrzędzie utrwalił Adam Mickiewicz. Jego „Dziady” nie są jednak dokumentalnym opisem identycznej ceremonii odprawianej przez wszystkich Słowian, lecz dziełem literackim inspirowanym wierzeniami i folklorem.
Halloween. Od irlandzkiego Samhain do amerykańskiej zabawy
Halloween obchodzi się 31 października. Nazwa pochodzi od angielskiego All Hallows’ Eve – wigilii Wszystkich Świętych. W chrześcijańskim kalendarzu 1 listopada przypada uroczystość Wszystkich Świętych, a 2 listopada wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych, czyli Zaduszki. To trzy różne daty i nie należy ich utożsamiać.

W historii Halloween ważne miejsce zajmuje irlandzkie święto Samhain, związane z końcem jasnej części roku i początkiem zimy. Był to czas wspólnych posiłków, zabaw, wróżb oraz opowieści o powracających duchach. National Museum of Ireland opisuje także dawne maski i wizyty przebierańców w domach.
Irlandzcy i szkoccy emigranci przenieśli część tych zwyczajów do Ameryki Północnej. Z biegiem lat wykształciło się święto w znanej nam formie: z przebraniami, wydrążonymi dyniami, dekoracjami i dziecięcym „cukierek albo psikus”. Właśnie ta amerykańska wersja rozprzestrzeniła się później w wielu krajach.
Co łączy Halloween i Dziady, a co je różni?
Łączy je przede wszystkim motyw pamięci o zmarłych i przekonanie, że granica między światem żywych i umarłych może być szczególnie cienka. W obu tradycjach pojawiały się też jedzenie, ogień i symboliczne gesty służące oswajaniu tego, co nieznane.
Różnice są jednak zasadnicze. Dziady koncentrowały się na ugoszczeniu dusz przodków i zapewnieniu sobie ich przychylności. Współczesne Halloween jest przede wszystkim okazją do przebierania się i zabawy, choć jego dawne korzenie były bardziej złożone. Nie ma podstaw, aby twierdzić, że jedno święto wywodzi się bezpośrednio z drugiego.
Mnie w tym wszystkim najbardziej podoba się to, że z tematów tak poważnych jak śmierć i przemijanie ludzie potrafili stworzyć różne sposoby bycia razem. Jedni zapalali ogień dla przodków, inni zakładali maski, by choć na chwilę pośmiać się ze strachu. I nie widzę powodu, by znajomość jednej tradycji miała przeszkadzać w szacunku dla drugiej.
Więcej o pochodzeniu współczesnych zwyczajów przeczytasz w tekście „Skąd się wzięło Halloween? Historia, której nie wymyślili Amerykanie”.
Anna Frach, thefad.pl
Aktualizacja redakcyjna: 31 października 2026 r. Uzupełniono historię obu tradycji, informacje o współczesnych obchodach oraz źródła.
Opracowanie: Darek Frach
Najczęściej czytane
-
1
Jakub Kulik i Artur Morański wybudzeni ze śpiączki. Nowe informacje o rannych policjantach
-
2
Strzelanina w Krakowie. Sprawca nie żyje, sześć ofiar śmiertelnych. Co ustalono?
-
3
Coraz więcej ekranów, coraz mniej przycisków. Nowe badania pokazują zagrożenie
-
4
Prokuratura chce przesłuchać Nawrockiego. Chodzi o kawalerkę pana Jerzego
-
5
Kaczyński w rozmowie z PAP: trudny, ale potrzebny Polsce eksperyment