Kryzys w TK. Jak widzą go za granicą?

Komisja Europejska przypomina, że sędziów TK wybiera Sejm. Ambasador USA ostrzega przed zaostrzeniem konfliktu. Zagraniczne media opisują nie tylko nocną wizytę prezydenta w Trybunale, ale też wątpliwości co do sposobu odsunięcia jego kierownictwa.

30 października sędzia Anna Korwin-Piotrowska ogłosiła zarządzenia o miesięcznej przerwie w czynnościach służbowych prezesa TK Bogdana Święczkowskiego i wiceprezesa Bartłomieja Sochańskiego. Obaj nie uznają tych decyzji. Przed budynkiem doszło do demonstracji i interwencji policji. Karol Nawrocki przerwał podróż do Senegalu i nocą przyjechał do siedziby Trybunału. O jego nocnej wizycie w TK pisaliśmy wcześniej.

Bruksela przypomina o kompetencjach Sejmu

1 listopada unijny komisarz ds. sprawiedliwości Michael McGrath podkreślił w komentarzu dla Polskiego Radia, że wybór sędziów TK należy do Sejmu. Zaznaczył też, że Trybunał powinien działać zgodnie z polską konstytucją i orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości UE. Komisja Europejska przygląda się wydarzeniom w Warszawie, ale jej stanowisko nie rozstrzyga, czy zarządzenia z 30 października zostały wydane zgodnie z prawem.

McGrath powołał się na październikową opinię Komisji Weneckiej. Eksperci tego organu doradczego Rady Europy uznali, że prezydent nie może podważać wyboru dokonanego przez Sejm ani blokować objęcia urzędu przez sędziów poprzez odmowę przyjęcia ślubowania.

O składzie Trybunału wypowiedział się wcześniej również Trybunał Sprawiedliwości UE. W wyroku z 18 grudnia 2025 r. (C-448/23) stwierdził, że z powodu nieprawidłowości przy powołaniu trzech sędziów w 2015 r. i prezesa w 2016 r. polski TK nie spełnia wymogów niezależnego i bezstronnego sądu w rozumieniu prawa UE. Wyrok jest wiążący dla Polski. Nie rozstrzyga jednak, czy Anna Korwin-Piotrowska mogła 30 października odsunąć kierownictwo TK od czynności służbowych. O tym wcześniejszym orzeczeniu przypomina także Deutsche Welle.

Karol Nawrocki uważa te działania za naruszenie porządku konstytucyjnego i próbę siłowego przejęcia Trybunału. Donald Tusk broni ich jako kroku w stronę przywrócenia niezależnego sądu konstytucyjnego. Kwestia skuteczności zarządzeń Anny Korwin-Piotrowskiej pozostaje sporna.

Ambasador USA wzywa do opanowania sytuacji

Amerykański ambasador Tom Rose zareagował jeszcze wieczorem 30 października. Określił wydarzenia przed Trybunałem jako bardzo poważne i przestrzegł przed przemocą. Zwrócił uwagę, że obie strony przedstawiają sprzeczne wersje wydarzeń. Zastrzegł również, że Stany Zjednoczone nie zamierzają oceniać polskiego konfliktu ani ingerować w sprawy wewnętrzne sojusznika.

Inaczej rozłożył akcenty Daniel Fried, były ambasador USA w Polsce. W wypowiedzi dla PAP uznał, że w zasadniczym sporze prawnym więcej racji ma rząd, ale skrytykował wybrany moment i sposób działania. Zwrócił też uwagę, że opozycyjna wersja wydarzeń szybko dotarła do środowisk związanych z ruchem MAGA.

Zagraniczna prasa nie mówi jednym głosem

Hiszpański „El País” opisuje spór jako walkę o kontrolę nad instytucją, która od lat nie może wyjść z politycznego kryzysu. Dziennik cytuje prawnika Jakuba Jaraczewskiego. Jego zdaniem potrzeba odblokowania Trybunału jest uzasadniona politycznie, ale prawne podstawy piątkowej decyzji są słabe. Wątpliwości prawników przedstawia również brytyjski „The Guardian”. Francuski „Le Monde” przypomina natomiast, że źródła dzisiejszego konfliktu sięgają 2015 roku.

Niemieckie gazety zwracają uwagę również na polityczne skutki wydarzeń. Jak relacjonuje Deutsche Welle, „Der Spiegel” zastanawia się, czy nocna wizyta Nawrockiego może zbliżyć skłócone ugrupowania prawicy. „Die Tageszeitung” podkreśla, jak silnie Trybunał był związany z polityką w latach rządów PiS. Z kolei Klaus Bachmann, cytowany przez „Berliner Zeitung”, przestrzega przed zastąpieniem jednego partyjnego wpływu drugim. Austriacki „Der Standard” opisuje impas i odmowę podporządkowania się zarządzeniom przez dotychczasowe kierownictwo TK.

Włoska „La Repubblica” rozmawia z ministrem sprawiedliwości Waldemarem Żurkiem, a agencja ANSA przytacza wyjaśnienia policji. Czeski Novinky.cz przedstawia tło konfliktu, węgierski Telex opisuje nocną konfrontację, a szwedzka telewizja SVT skupia się na protestach przed budynkiem TK. Ukraiński „Kyiv Independent” eksponuje stanowisko Komisji Europejskiej. To relacje i opinie dziennikarskie, nie deklaracje rządów tych państw.

HFPC kwestionuje podstawy odsunięcia kierownictwa TK

Zastrzeżenia do sposobu odsunięcia kierownictwa TK zgłosiła Helsińska Fundacja Praw Człowieka. Fundacja uważa, że prawidłowo wybrani sędziowie powinni móc objąć urząd, a prezydent nie ma prawa blokować decyzji Sejmu. Jednocześnie nie dostrzega wyraźnej podstawy prawnej do tego, by sędzia o najdłuższym stażu mogła zarządzić przerwę w czynnościach prezesa i wiceprezesa Trybunału.

Zdaniem HFPC taka interpretacja przepisów mogłaby stworzyć niebezpieczny precedens. Fundacja opowiada się za rozwiązaniem kryzysu poprzez zmianę zasad wyboru sędziów i ponowne ukształtowanie składu Trybunału. Anna Korwin-Piotrowska zwołała na 3 listopada Zgromadzenie Ogólne Sędziów TK. Święczkowski i Sochański nadal nie uznają zarządzeń o swoim odsunięciu.

Źródła: Polskie Radio, Komisja Wenecka, Helsińska Fundacja Praw Człowieka