Praca nocna w ciąży a rozwój dziecka. Wyniki badania 31 tys. kobiet

Praca na nocnych zmianach w czasie ciąży może mieć związek z rozwojem dziecka kilka lat później. Taką zależność zaobserwowali naukowcy z Japonii, którzy przeanalizowali dane ponad 31 tysięcy matek i wyniki badań przesiewowych ich czteroletnich dzieci. W niektórych obszarach rozwoju dzieci kobiet pracujących nocą częściej uzyskiwały wyniki wymagające dalszej oceny. Badanie nie dowodzi jednak, że przyczyną tych trudności była praca zmianowa.

Wyniki opublikowano 27 października 2026 roku w czasopiśmie „Occupational & Environmental Medicine”. Autorzy wykorzystali dane zbierane w ramach wieloletniego japońskiego projektu Japan Environment and Children’s Study.

Co sprawdzali naukowcy?

W analizie uwzględniono 31 528 kobiet pracujących w pierwszym trymestrze ciąży. Uczestniczki odpowiadały na pytania o nocne zmiany na początku ciąży i w jej późniejszym okresie. Naukowcy porównali matki, które w ogóle nie pracowały nocą, kobiety, które zrezygnowały z nocnych zmian, oraz te, które nadal je wykonywały.

Gdy dzieci skończyły cztery lata, rodzice wypełniali kwestionariusz oceniający pięć obszarów rozwoju: komunikację, sprawność ruchową, precyzyjne ruchy dłoni i palców, rozwiązywanie problemów oraz umiejętności społeczne. U 4189 dzieci, czyli nieco ponad 13 proc. badanej grupy, wynik wskazywał na potrzebę dokładniejszej oceny przynajmniej jednego z tych obszarów. Nie oznaczało to postawienia diagnozy.

Jakie różnice zaobserwowano?

W porównaniu z dziećmi kobiet, które nie pracowały nocą, u dzieci matek kontynuujących nocne zmiany ryzyko niepokojącego wyniku było względnie wyższe o 29 proc. w zakresie komunikacji, o 34 proc. w zakresie precyzyjnych ruchów dłoni i o 31 proc. w zakresie umiejętności społecznych.

W grupie kobiet, które zaprzestały nocnych zmian, naukowcy odnotowali istotną statystycznie zależność jedynie w ocenie precyzyjnych ruchów dłoni: względne ryzyko niepokojącego wyniku było wyższe o 24 proc. Podane procenty opisują wzrost ryzyka w porównaniu z grupą odniesienia, a nie odsetek wszystkich dzieci, u których wystąpiły trudności.

Nie można też na tej podstawie stwierdzić, że zakończenie pracy nocnej podczas ciąży zapobiega problemom rozwojowym. Badanie nie wykazało bezpośrednio, że ryzyko w grupie kobiet, które zrezygnowały z nocnych zmian, było niższe niż w grupie kobiet, które je kontynuowały.

Dlaczego badanie nie przesądza o przyczynie?

Badanie miało charakter obserwacyjny. Naukowcy nie przydzielali kobiet do pracy w dzień lub w nocy, lecz analizowali ich dotychczasowe grafiki. Nie dysponowali też pełnymi informacjami o intensywności nocnej pracy, systemie zmian, obciążeniu obowiązkami i momencie zakończenia nocnych dyżurów. Te czynniki mogły wpływać na uzyskane wyniki.

Niezależni eksperci, których opinie zebrało brytyjskie Science Media Centre, zwrócili uwagę także na ograniczenia testów rozwojowych. Kwestionariusz wypełniany przez rodziców pozwala wychwycić możliwe trudności, ale nie zastępuje badania lekarskiego ani diagnozy. Prof. Asma Khalil z City St George’s, University of London, podkreśliła ponadto, że wyniki nie pozwalają stwierdzić, iż praca nocna spowodowała problemy u dzieci.

Badacze analizowali również długość snu matek, jednak tę część wyników niezależni eksperci ocenili jako szczególnie niepewną. Wnioski dotyczące snu wymagają dalszych badań.

Co przewiduje polskie prawo?

W Polsce Kodeks pracy zakazuje zatrudniania pracownic w ciąży w porze nocnej oraz w godzinach nadliczbowych. Zakaz obowiązuje również wtedy, gdy kobieta chciałaby nadal pracować nocą.

Pracodawca powinien w pierwszej kolejności zmienić godziny pracy ciężarnej tak, aby nie musiała wykonywać nocnych zmian. Jeśli nie jest to możliwe, powinien przenieść ją do innej pracy. Gdy nie może zapewnić żadnego z tych rozwiązań, musi zwolnić ją na niezbędny czas z obowiązku świadczenia pracy, z zachowaniem prawa do dotychczasowego wynagrodzenia.

Przepisy te dotyczą kobiet zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Osoby wykonujące obowiązki na innych zasadach, na przykład w ramach umowy cywilnoprawnej, nie zawsze korzystają z takiej samej ochrony.

Źródła: S. Ikeda i in., Occupational & Environmental Medicine, BMJ Group, Science Media Centre, Państwowa Inspekcja Pracy, Kodeks pracy, art. 178 i 178¹